Δίκοπο μαχαίρι τα βραβεία λογοτεχνίας

Δημοσιεύτηκε την 26 February 2014 | Νεα
Τα λογοτεχνικά βραβεία έχουν πληθύνει την τελευταία δεκαπενταετία. Η διόγκωση των θεσμών των λογοτεχνικών διαγωνισμών και βραβεύσεων συνδέεται άμεσα, υποστηρίζουν διεθνείς παρατηρητές του βιβλίου, με την αγορά: η κόκκινη κορδέλα που τυλίγει ένα βιβλίο με την αγλαή αχλή ενός βραβείου εκτοξεύει -λένε- τις πωλήσεις, ειδικά αν ο συγγραφέας δεν είναι πολύ γνωστός.
Ουδέν καλόν αμιγές κακού. Διότι μπορεί μεν ένα βραβείο να αποτελεί τεκμήριο συγγραφικών ικανοτήτων και να ευχαριστεί ως αναγνώριση τον συγγραφέα και μπορεί η αύξηση των πωλήσεων λόγω βραβείου να ευχαριστεί επίσης τους εκδότες και τους βιβλιοπώλες, όμως υπάρχουν και παράπλευρες αρνητικές συνισταμένες μιας βράβευσης: Οι πανεπιστημιακοί καθηγητές Amanda Sharkey και Balázs Kovács ισχυρίζονται σε μελέτη τους που δημοσιεύεται στο νέο τεύχος της επιθεώρησης Administrative Science Quarterly ότι τα λογοτεχνικά βραβεία αποτελούν μαγνήτη αρνητικών κριτικών.
Οι δύο μελετητές πραγματοποίησαν έρευνα στον ιστότοπο του βιβλίου GoodReads.comκαι συνέκριναν 38.817 βιβλιοκρισίες αναγνωστών για 32 ζεύγη βιβλίων. Σε κάθε ζεύγος το ένα βιβλίο ήταν βραβευμένο με κάποιο μεγάλο βραβείο όπως το Man Booker και το άλλο βιβλίο ήταν συνυποψήφιο στη βραχεία λίστα χωρίς να κερδίσει το βραβείο. Οι χρήστες της βιβλιακής κοινότητας του GoodReads.com αναρτούν κρίσεις για τα βιβλία που διαβάζουν και τα βαθμολογούν με αστεράκια, από ένα έως πέντε. Εκείνο που παρατήρησαν οι ερευνητές ήταν ότι τα βραβευμένα και αναγνωρισμένα από την κριτική βιβλία είχαν πολλές αρνητικές κριτικές από τους αναγνώστες και συχνά χαμηλή βαθμολογία. Μιλώντας στον βρετανικό Guardian αναφέρουν ως παράδειγμα το βραβευμένο με Booker μυθιστόρημα Ένα κάποιο τέλος (2011) του Τζούλιαν Μπαρνς, για το οποίο μια αναγνώστρια γράφει πως την έκανε να θυμώσει ενώ άλλος αναγνώστης σημείωσε ότι θεωρεί το βιβλίο υπερεκτιμημένο και τη συζήτηση γι’ αυτό δυσανάλογη της αξίας του.
Τα λογοτεχνικά βραβεία ελκύουν ένα μεγάλο αναγνωστικό κοινό που δεν πλησιάζει κάποιο βιβλίο επειδή ενδιαφέρεται για τη γραφή και το θέμα του αλλά επειδή μαγεύεται από την ιδέα ότι πρόκειται για τίτλο βραβευμένο, εξηγούν οι δύο ερευνητές. Χρησιμοποιώντας διπλωματική γλώσσα μιλούν για αναγνώστες που απογοητεύονται από ένα βιβλίο επειδή «δεν είναι προδιατεθειμένοι να εκτιμήσουν ένα βιβλίο σαν αυτό». Αυτό που διαβάζουμε, ανάμεσα στις γραμμές, είναι ότι αναφέρονται σε αναγνώστες χωρίς προηγούμενα εφόδια, χωρίς μεγάλη ή απαιτητική αναγνωστική εμπειρία, στους λεγόμενους ανεπαρκείς αναγνώστες.
Η αρχική σελίδα του GoodReads.com διαφημίζει συνήθως βιβλία που κατατάσσονται στην κατηγορία της μαζικής λογοτεχνίας ή του λεγόμενου genre fiction, δηλαδή βιβλία που ακολουθούν τα στερεότυπα θέματα και τις δομές ενός είδους και συνήθως πρόκειται για θρίλερ, μυστήριο, αστυνομικά αφηγήματα, αισθηματικά ρομάντζα, νεογκόθικ νεανικές αφηγήσεις. Το αναγνωστικό κοινό που ακολουθεί μια συνεπή δίαιτα με αυτά τα αναγνώσματα είναι δύσκολο να απολαύσει και να εκτιμήσει τις λογοτεχνικές δεξιότητες του Τζούλιαν Μπαρνς και βεβαίως θα εκφράσει τη δυσαρέσκειά του στο διαδίκτυο με όλα τα μέσα που του προσφέρει η ψηφιακή τεχνολογία.
Οι δύο ερευνητές συστήνουν στους συγγραφείς να μην αποθαρρύνονται από τα σχόλια, να απολαμβάνουν την αναγνώριση του βραβείου τους και να χαίρονται για την αύξηση των πωλήσεών του. Εκείνο που δεν αγγίζουν όμως είναι το ερώτημα αν θα πρέπει οι συγγραφείς να μένουν ευχαριστημένοι από τις πωλήσεις υπό αυτές τις προϋποθέσεις, οι οποίες δεν διευρύνουν στην ουσία το αναγνωστικό κοινό τους και δεν ασκούν επάνω του κάποια παιδευτική λειτουργία.

Σχολιάστε εδώ!

σχόλια